20.10.2020, 08:50 167

Tarihi ve coğrafyayı okumak

Azerbaycan ve Ermenistan arasında 18 Ekim 2020 saat 00.00 itibariyle insani ateşkes başladı ancak Ermenistan daha önceki ateşkesleri ihlal ettiği gibi yine top atışlarına devam etmeyi sürdürüyor.
Neden mi? İşgalci Ermenistan evlerinde, uykusunda sivilleri hedef alarak yaptığı hain saldırılar ile bölgede öfke ve korku salarak Azerbaycan halkının hata yapmasını, güvensizlik ve istikrarsızlık sağlamak, bölge ülkelerini manipüle etmek, savaşı başka yöne çekmek ve kışkırtmak istemektedir. 


Azerbaycan-Ermenistan Sorununun Tarihi…


Azerbaycan tarihine bakıldığında Dağlık Karabağ, gerek kültürel, gerek siyasi olarak Azerbaycan’a büyük katkıda bulunmuştur. Coğrafi konumu itibariyle Ermenistan ve İran’ı kontrol edebilme imkanına sahiptir. Dağlık Karabağ sorunu, Azerbaycan ile Ermenistan arasında oldukça uzun, tarihî bir geçmişe sahiptir. Halen çözüme kavuşturulmayı bekleyen bu problem yerini katliamlar, zorunlu göçler ve insan hakları ihlallerine bırakmıştır. Dağlık Karabağ hukuken Azerbaycan’a ait olmasına rağmen Ermenistan’ın işgali altında bulunmaktadır.
Uzun bir tarihi geçmişe sahip, yakın ve orta vadede çözülmesi beklenmeyen bu sorun için Azerbaycan yönetimini Muttalibow- Ebulfez Elçibey- Haydar Aliyev şeklinde üç döneme ayırabiliriz. Karabağ sorununu çözebilmek amacıyla Muttalibov Rusya’ya yönelik bir dış politika yürütürken, Elçibey Türkiye ve Batıya yönelmiş, Haydar Aliyev ve İlham Aliyev ise “Denge Siyaseti” yürütmeyi tercih etmiştir.
BM’in, Karabağ İnceleme Heyetine bir temsilci gönderen AGİK, bu çerçevede 1992 tarihinde Minsk grubunu kurmuştur.
Ebulfez Elçibey iktidara gelir gelmez Karabağ problemini tekrar AGİK’in gündemine taşımıştır. Roma toplantısında Karabağ probleminin çözümü için iki temel unsur ileri sürülmüştür. Birincisi, Azerbaycan’ın toprak bütünlüğünün tartışılmazlığı, İkincisi, Azerbaycan’ın diğer etnik gruplara olduğu gibi Ermenilere de kültürel haklar tanıdığı ve ayrımcılık yapmadığı. Bu kararlar Ermenistan’ın karşı çıkmasına rağmen üye ülkelerce kabul edilmiştir. Ancak Ermeniler sağlanan ateşkesi ihlal ederek her geçen gün yeni Azerbaycan topraklarını işgal etmiş, savaş Karabağ’ın etrafındaki bölgelere de sıçramaya başlamıştır. Savaşta toprak kaybını engelleyemeyen Elçibey yönetimi, uluslararası alanda da Ermenilerin uyguladığı siyaseti durdurmayı başaramamış, ülkenin toprak bütünlüğünü Uluslararası hukuk çerçevesinde güvenceye alamamıştır.
BM 30 Nisan 1993’te Kelbecer, 29 Haziran 1993’te Agdam işgali, 14 Ekim 1993’te işgal edilen diğer araziler ve 11 Kasım 1993’te Zengilan’ın boşalltılması ile ilgili aldığı 822, 853, 874 ve 884 sayılı kararlarına rağmen bunları uygulatamamış, uluslararası kamuoyunun Ermeniler üzerinde baskı kurmasını sağlayamamıştır.


Haydar Aliyev döneminde 24 Eylül 1994’te imzalanan “Asrın Anlaşması” ile birlikte enerji sektöründeki 6 büyük ülke Karabağ problemiyle doğrudan muhatap olmuştur. Zira, bölgeye yatırım yapan çok uluslu 10+2 şirket bölgede istikrar istemekte, bu ise ancak bölgenin büyük problemi D. Karabağ’ın çözüme kavuşturulmasıyla mümkün görünmektedir. Bu nedenle, ilgili petrol şirketlerinin hamisi olan altı ülke D. Karabağ problemiyle daha yakından ilgilenmeye başlamıştır. Aliyev bir yandan ülkenin önde gelen fikir adamlarıyla görüşüp Azerbaycan Lobisi oluşturmaya çalışırken, diğer taraftan trilyonlarca dolara varan Azerbaycan petrol rezervlerini pazarlık unsuru olarak kullanarak, büyük şirketlerin dikkatlerini Azerbaycan üzerine çekmeyi başarmıştır. Bu yoğun diplomasi trafiğinin sonunda Aliyev-Clinton görüşmesi gerçekleşmiş ve imzalanan ortak bildiride: “Dağlık Karabağ sorununun yıl sonuna kadar çözülmesi” ne ilişkin bir madde de yer almıştır. Ancak bu da bir işe yaramamıştır.


İlham Aliyev döneminde Azerbaycan’ın dış politikası iki yönde gelişme göstermiştir. Birincisi, komşu ülkelerle (Gürcistan, Türkiye, Rusya ve İran) karşılıklı anlaşma ve iş birliği; ikincisi, Batı ve NATO ülkeleriyle karşılıklı ve yakın ilişkidir.
Ancak son dönemde özellikle son 3 asırdır bölgede, Rusya’nın etkin siyasetiyle Türk ve İslam unsurlardan arındırılmış, tampon bir bölge oluşturma çabaları sonucunda Ermeniler bölgeye yerleştirilmiştir. Ermeniler, Rusların da desteği ile bölgedeki Türk unsurları etnik temizliğe tabi tutmuş ve sonuçta bölgede mono Ermeni bir devlet kurmayı başarmıştır.
Karabağ probleminin çözümü küresel güçlerin de yönlendirmesiyle neredeyse tamamen AGİT Minsk Grubu’nun inisiyatifine bırakılmıştır.


********


Karabağ evet önemlidir. Bölgenin tarımı, özellikle üzüm bağlarını ve altın rezervini anlatmaya gerek yok. 
Ancak uzmanlar iki ülke arasındaki gerilimin asıl sebebi Tovuz adı verilen bölge olduğunu belirtmekte. 
Tovuz ise ülkenin kuzeyinde ve son derece önemli bir stratejik bir yapıya sahiptir. Zira bölgeden BAKÜ-TİFLİS-KARS demiryolu geçmektedir. Yani Azerbaycan-Gürcistan-Türkiye arasında geçiş sağlayan bir bölgedir. BAKÜ-TİFLİS-CEYHAN petrol boru hattı da bu bölgeden geçmektedir. Bakü’yü Türkiye’ye Gürcistan üzerinden karayolu ile bağlayan bölge de tam olarak burasıdır.
Çin’ in bir yol bir kuşak projesinin de buradan geçtiğini belirtmek isterim. Yani Tovuz bilinçli ve amaçlı seçilmiş bir hedeftir. 


***********


Peki gayet yoksul bir ülke olan Ermenistan gücünü ve desteğini nereden alıyor? Elbette ki ABD ve Rusya’dan. Ne de olsa Rusya Suriye’de ve Libya’da onca problem varken bu bölgede Türkiye ile karşı karşıya gelmek istemeyecektir. Bu esnada ABD’nin devreye girmesi beklenmektedir.
Başbakan Paşinyan’ın ise Ermeni soykırımı meselesini ısıtıp ısıtıp dünya günemine sokma nedeni ise gayet açık. Bölgede Türkiye’ yi anlaşma yapılması zor hale getirerek dışlamak…Zira Türkiye’nin Azerbaycan yanında savaşamaz görüşünün altında bölgedeki üç büyükler Rusya-Türkiye ve İran’ın bölgedeki bağlantılarıdır. .İran’ın ise ülkesinde barındırdığı 30 milyonun üzerinde Türk etnik kimliği ile Azerbaycan Türklerinin buluşabileceği endişesi hep olmuştur. Bu sebeple İran’da bu iki ülke arasındaki çatışmayı istememektedir.


**********


Dış güçlerin müdahalesi olmadan Azerbaycan rahatlıkla Karabağ’dan Ermenistan güçlerini elbette çıkartabilecek güçtedir. Bunun bilincinde olan Ermenistan çatışmayı kendi topraklarına çekmek ve savaşın aktörlerini çeşitlendirmek böylece bölge ülkelerini ve Türkiye’yi savaşa dahil etmek istemektedir. Zira Rusya ve diğer devletlerle ile arasında olan anlaşma gereği Ermenistan sınırı içerinde olan çatışmaya Fransa-Rusya ve Minsk grubu da müdahale edebilecek…


*******


Hassas ve soğukkanlı davranmamız gereken bir ortamdayız. Zira uluslararası kamuoyu Azerbaycan’ın haklılığı yönünde açıklamalarda dahi bulunamıyor.


********


Açıklamaya çalıştığım şekil de bu sorun kısa ya da orta vadede çözülebilir bir sorun değildir. 
Azerbaycan’ı kendi oyununun içine çekmek isteyen Ermenistan’ın istediği yerde, istediği şekilde, istediği tepkiyi vermek yerine Azerbaycan kendi istediği yerde, kendi istediği zaman ve kendi istediği şekilde radikalizme varmadan ve intikam dürtüsü ile hareket etmeden tepkisini göstermelidir.
Sovyetlerin yıkılışıyla bağımsızlığı kazanan Azerbaycan’ı ilk tanıyan ülke olan Türkiye ile Azerbaycan ilişkileri tarihi dostluk ve kardeşlik düzeyinde devam edegelmiştir. 18 Ekim 1991 yılında bağımsızlığını kazanan kardeş ülkemizin bağımsızlık gününü kutluyorum. İnsanlık suçu işleyen Ermenistan’ı kınıyor, Can Azerbaycan halkına baş sağlığı dileklerimi iletiyor,  Ermenistan’a karşı ülke olarak yanında olduğumuzu ve olacağımızı belirtmek istiyorum.


 

Yorumlar (0)
Yorum yapabilmek için lütfen üye girişi yapınız!
22°
açık
Namaz Vakti 18 Mayıs 2021
İmsak 03:49
Güneş 05:34
Öğle 12:59
İkindi 16:53
Akşam 20:15
Yatsı 21:52
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 40 84
2. Galatasaray 40 84
3. Fenerbahçe 40 82
4. Trabzonspor 40 71
5. Sivasspor 40 65
6. Hatayspor 40 61
7. Alanyaspor 40 60
8. Karagümrük 40 60
9. Gaziantep FK 40 58
10. Göztepe 40 51
11. Konyaspor 40 50
12. Başakşehir 40 48
13. Rizespor 40 48
14. Kasımpaşa 40 46
15. Malatyaspor 40 45
16. Antalyaspor 40 44
17. Kayserispor 40 41
18. Erzurumspor 40 40
19. Ankaragücü 40 38
20. Gençlerbirliği 40 38
21. Denizlispor 40 28
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 34 70
2. Giresunspor 34 70
3. Samsunspor 34 70
4. İstanbulspor 34 64
5. Altay 34 63
6. Altınordu 34 60
7. Ankara Keçiörengücü 34 58
8. Ümraniye 34 51
9. Tuzlaspor 34 47
10. Bursaspor 34 46
11. Bandırmaspor 34 42
12. Boluspor 34 42
13. Balıkesirspor 34 35
14. Adanaspor 34 34
15. Menemenspor 34 34
16. Akhisar Bld.Spor 34 30
17. Ankaraspor 34 26
18. Eskişehirspor 34 8
Takımlar O P
1. Man City 36 83
2. M. United 36 70
3. Leicester City 36 66
4. Chelsea 36 64
5. Liverpool 36 63
6. Tottenham 36 59
7. West Ham 36 59
8. Everton 36 56
9. Arsenal 36 55
10. Leeds United 36 53
11. Aston Villa 36 49
12. Wolverhampton 36 45
13. Crystal Palace 36 44
14. Southampton 36 43
15. Burnley 36 39
16. Newcastle 36 39
17. Brighton 36 38
18. Fulham 36 27
19. West Bromwich 36 26
20. Sheffield United 36 20
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 37 83
2. Real Madrid 37 81
3. Barcelona 37 76
4. Sevilla 37 74
5. Real Sociedad 37 59
6. Real Betis 37 58
7. Villarreal 37 58
8. Celta de Vigo 37 53
9. Athletic Bilbao 37 46
10. Granada 37 45
11. Osasuna 37 44
12. Cádiz 37 43
13. Valencia 37 42
14. Levante 37 40
15. Deportivo Alaves 37 38
16. Getafe 37 37
17. Huesca 37 33
18. Elche 37 33
19. Real Valladolid 37 31
20. Eibar 37 30