Yeniden Doğuş: Atatürk ve Tiyatro

BANA EDEBİYAT YAP 30.10.2020, 16:33 31.10.2020, 15:12 Abone ol: google news
Yeniden Doğuş: Atatürk ve Tiyatro

Sanat kelimesi ne uyandıyor zihninizde ? 
Soyut, gizli ve yasak mı, yoksa gerçekle iç içe bir uygarlık adımı mı? 
Bazı basit tanımların çok ötesinde bir sanat tanıyorum; tiyatro. Bazen sanatın tüm kurallarını siliyor, her oyunda yeni kurallar koyuyor. Değişiyor; tıpkı insan gibi. Her milletten insanı ortak noktada buluşturan ‘insanca’sanat. İnsanlığın var oluşundan, devletlerin kuruluşuna en etkili iletişim oluyor.
Her ne kadar Türk toplumu tiyatroyu Tanzimat döneminde tanıdı desek de ; ‘oyun’ kavramı üzerine kurulu köy seyirlik oyunları tiyatro ile gelişmenin ilk adımlarından biri bizim kültürümüzde. Halkın kendi kendine yeni şeyler öğrenmesi, geleneklerin yine bu oyunlar ile yayılması bu oyun kültürü ilerlemiştir. Tanzimat tiyatrosu yine Tanzimat aydınları tarafından bize değişimin ayak seslerini duyurmuştur. Batı oyunlarının tercümesi ve ‘vatan, millet, özgürlük’ ifadeleriyle Batılı anlamda ilk tiyatro eserleri tarihimizde yerini almıştır. Bu yeniliğin en güçlü örneklerinden Namık Kemal’in ‘Vatan Yahut Silistre’ adlı oyunu olmuştur.  Namık Kemal’in tiyatrosu Tanpınar’a göre ‘dava tiyatrosudur.’ Bu dava; Cumhuriyet Döneminde de aynı kararlıkla devam etmiştir. Atatürk ilklerinin temeli bu Tanzimat döneminin sanat anlayışında kendini gösterir. Halkçılık, milliyetçilik, vatan artık tiyatro ile anlatılır hale gelmiştir. Hızla değişen siyasi iklim beraberinde yasakları, baskıları getirdi ve Tanzimat Tiyatro eserleri sadece birer edebiyat metni olarak kaldılar ki zaten çoğunun yazılış amacı sahnelenmek değil okunmak üzerineydi. Amaç da zaten buydu; yeni bir edebi tür ile yenileşmeyi halka anlatmak. 
Savaştan çıkmış, düşman işgalinden kurtulmuş  ve yeni kurulmuş olan Cumhuriyet; bir rejimden çok daha fazlasıydı Atatürk için. Her zaman daha ileriye yürümek, ‘muasır medeniyetler seviyesine ulaşmak’ öncelikli gayeydi. Cumhuriyet’in ilk yıllarında yapılan inkılapları halka en iyi şekilde aktarmanın bir yoluydu tiyatro. 19 Şubat 1932‟de Atatürk’ün talimatıyla Halkevlerinin açılması ve burada oynanan oyunlar çağdaş Cumhuriyetin tüm öğretilerini halka sunuyordu. Tamamen sosyal fayda anlayışıyla yola çıkılmış ve günümüz Türk tiyatrosunun temelleri atılmıştı.
Tiyatrodan toplum için faydalanmak onu diğer sanatlardan ayıran değil bilakis onu kendine has sanat yapan bir unsurdur. Bu nedenle 1923- 1940 yılları arasında bilinçli bir ‘Atatürk  Nesli’ yetiştirmek öncelikli hedefti. Diğer tüm edebi eserlerde olduğu gibi tiyatro metinlerinde de Atatürk, cumhuriyet öncelikli temalardı.     Özellikle 1930’lu yıllar Mustafa Kemal Paşa’nın sahne sanatlarına olan ilgisinin de arttığı yıllardı. Her alanda olduğu gibi kadınlarında sahnede olmasını her daim desteklemiş ve teşvik etmişti. Tiyatronun yayılmasında ve tanınmasında emekleri olan bir devlet adamı olmasından ziyade iyi bir tiyatro izleyicisi olduğunu da unutmamak gerek. Onun seyirci olarak katıldığı oyunlara halkın da ilgi duyması tiyatronun yayılması açısından oldukça önemlidir. Zira tiyatro seyircisi ile var olan bir sanattır. 
 Türk tiyatro tarihinde Atatürk’ün bir diğer yeri de ilk dramaturglardan olmasıdır. Özellikle oyunun seyirciye verdiği mesaj, Türkçe’nin anlaşılır şekilde olması onun tiyatro eserlerinde müdahale ettiği kilit noktalardır. Bay Önder, Taş Bebek ve Bir Ülkü Yolu adlı tiyatro oyunları onun dramaturgluğunu yaptığı önemli metinlerdir. Bir devlet adamının her alanda olduğu gibi sanata ve sanatçıya titizlikle davranıp, bunu bir mesele haline getirmesi sanatın, tiyatronun devletler tarafından nasıl desteklenmesi gerektiğine örnek teşkil ediyor. (ULUSKAN 2010, 423).
Tiyatro her daim Türk tarihi ve siyasetiyle iç içe olmuştur. Cumhuriyet ile yeniden şekillenmiş ve Atatürk döneminde çağdaş sanatlar arasındaki yerini almıştır. Dünyanın her yerinde olduğu gibi sert siyasi söylemlerden en çok yine tiyatro etkilenmiş fakat yine de halka ulaşmaktan vazgeçmemiştir. 
Milletine ait her güzellikte bir emeği var Atatürk’ün. Her şeyin hızla keşfedilip anında unutulduğu bu yüzyılda, sert ve kırıcı siyasi üslupların arasında nasıl var olduğunu belki de hiç merak etmediğimiz her şey onun hayali. Bazı tanımlar çok basit kalır Atatürk ve sanat için. Ama büyümenin, gelişmenin ve var olmanın sanatla mümkün olacağını unutmamak gerekir. Atatürk gibi…


Kaynakça
ULUSKAN, Bayındır Seda. ATATÜRK’ÜN SOSYAL VE KÜLTÜREl POLİTİKALARI , ANKARA-2010
 

parçalı az bulutlu
Namaz Vakti 21 Nisan 2021
İmsak 04:35
Güneş 06:06
Öğle 13:02
İkindi 16:46
Akşam 19:48
Yatsı 21:13
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 33 71
2. Fenerbahçe 34 69
3. Galatasaray 33 65
4. Trabzonspor 34 59
5. Alanyaspor 34 52
6. Gaziantep FK 33 51
7. Hatayspor 33 50
8. Sivasspor 33 50
9. Karagümrük 33 49
10. Göztepe 34 46
11. Antalyaspor 34 42
12. Konyaspor 33 41
13. Rizespor 33 39
14. Malatyaspor 33 37
15. Ankaragücü 33 37
16. Kasımpaşa 34 37
17. Kayserispor 33 34
18. Başakşehir 33 33
19. Erzurumspor 34 31
20. Gençlerbirliği 33 31
21. Denizlispor 33 26
Takımlar O P
1. Giresunspor 31 63
2. Adana Demirspor 31 61
3. Samsunspor 31 61
4. Altay 31 57
5. İstanbulspor 31 57
6. Altınordu 31 53
7. Ankara Keçiörengücü 31 49
8. Ümraniye 31 47
9. Tuzlaspor 31 47
10. Bursaspor 31 43
11. Bandırmaspor 31 39
12. Boluspor 31 38
13. Balıkesirspor 31 35
14. Adanaspor 31 34
15. Menemenspor 31 31
16. Akhisar Bld.Spor 31 26
17. Ankaraspor 31 23
18. Eskişehirspor 31 8
Takımlar O P
1. Man City 32 74
2. M. United 32 66
3. Leicester City 31 56
4. West Ham 32 55
5. Chelsea 31 54
6. Liverpool 32 53
7. Tottenham 32 50
8. Everton 31 49
9. Arsenal 32 46
10. Leeds United 32 46
11. Aston Villa 30 44
12. Wolverhampton 32 41
13. Crystal Palace 31 38
14. Southampton 31 36
15. Newcastle 32 35
16. Brighton 31 33
17. Burnley 32 33
18. Fulham 33 27
19. West Bromwich 31 24
20. Sheffield United 32 14
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 31 70
2. Real Madrid 31 67
3. Barcelona 30 65
4. Sevilla 31 64
5. Villarreal 31 49
6. Real Betis 31 48
7. Real Sociedad 31 47
8. Granada 30 39
9. Levante 31 38
10. Celta de Vigo 31 38
11. Athletic Bilbao 30 37
12. Osasuna 31 37
13. Cádiz 31 36
14. Valencia 31 35
15. Getafe 31 31
16. Deportivo Alaves 31 27
17. Huesca 31 27
18. Real Valladolid 30 27
19. Elche 31 26
20. Eibar 31 23