Edebiyatımızın kadınları: Fatma Aliye Hanım

Ne kadar zor bazen “Sadece edebiyat yapmak.” Yıllarca edebiyatı “Güzel söz söyleme  sanatı.” olarak öğreten edebiyatçılar vardı...

BANA EDEBİYAT YAP 07.03.2021, 02:24 Abone ol: google news
Edebiyatımızın kadınları: Fatma Aliye Hanım

Ne kadar zor bazen “Sadece edebiyat yapmak.” Yıllarca edebiyatı “Güzel söz söyleme  sanatı.” olarak öğreten edebiyatçılar vardı. Bu tanım kadar edebiyatı yerle bir eden diğer bir tanım ise edep kökünden türediğini varsayanlar. Türk edebiyatının zirve yaptığı yıllara bakarsak bu tanımların pek de işe yaramadığını görürüz. Yanlışlardan bir diğeri ise klasik Türk edebiyatında kadın şair bulunmadığından tutun da kadın romancıların başarısızlıklarına kadar edebiyatı da daima gücü elinde tutan erkek egemenliğine layık görürüz. Toplumla iç içe olan bir sanatı asla tek bir kavram ya da tanım karşılayamaz. Neyse biraz sesi kısıp okunmasa da, görmezden gelinse de birilerine bir gün umut olur dileğiyle yazalım. Tıpkı Fatma Aliye Hanım gibi…

    19. yüzyıl Osman İmparatorluğu’ndayız.  Devletin siyasi açıdan buhran dönemi sayılsa da Türk edebiyatının en önemli çağı başlamıştır. Dilin gerçekten en üst seviyede kullanıldığını, felsefenin, anlam arayışının şiire girdiğini görürüz. İnsanı ve varoluşu sorgularız. Fatma Aliye böyle bir dönemde dünyaya geliyor. Babası devlet adamı olan Ahmet Cevdet Paşa, manevi babası ise Ahmet Mithat Efendi. Tanzimat döneminde ideal Türk kadınını daima erkek yazarlar tanıtmıştır. Bu kadınlar; iyi eğitim görür, Batı dillerini bilir, piyano çalarlar. Fatma Aliye de konak eğitiminin ardından piyano ve Fransızca dersleri alır. Ardından Ahmet Mithat ile tanışması ve Fransızcadan yaptığı çeviriler onu edebiyata yönlendirir.  Her ne kadar kadın sorunlarında referansı İslam kadını olsa da kadın-erkek eşitliğini daima üstün tutar. Eserlerindeki kadınlar daima güçlü ve ayakları yere basan kadınlardır. En çok bilinen romanlarından biri olan Ref’et (1896-1897) haksızlığa uğrayan bir kadının kendi çabası ile okuyup öğretmen olarak toplumda bilgili ve kültürlü bir kişi olarak yer alması anlatılır. Levâyih-i Hayât (1898) adlı eseri ise beş kadın karakter üzerine kurulmuştur. Bu kadınların birbirleriyle olan mektuplaşmalarıyla dönemin kadınını daha yakından tanırız. Kadın konusu üzerine yazan ilk kadın, Fatma Aliye Hanım diye bilinirken, Zehra Toska’nın 1994’te yayımlanan araştırmalarına göre Zafer Hanım’ın “Aşk-ı Vatan” adlı romanının Tanzimat döneminde 1877’de yayımlanmış ilk Türkçe romanın varlığı da sonradan ortaya çıkmıştır.

Fatma Aliye’nin ilk çalışmalarına ve ilk tercümesine ‘bir kadın’ imzasını atması ve kendini saklama ihtiyacı ise sadece Osmanlı toplum hayatında değil, Avrupa ülkelerinde de yazar olarak kadınlara alışılmamasından kaynaklanmaktadır. Mesela İngiltere'de aynı dönemde bazı kadın yazarlar ya George Eliot gibi erkek ismi almakta ya da Jane Austen’ın yaptığı gibi Curor Bell gibi cinsiyeti belli olmayan isimlerle yazmaktadır. Bu yüzden Fatma Aliye Hanım’ın tavrı hiç şaşırtıcı değildir. Üstelik adı belirtilmemekle birlikte o eseri yazanın bir kadın olduğu da gizlenmemiştir (ÖZKAN,2017).
Yazar Ahmet Mithat Efendi (1855-1912) Fatma Aliye için  şöyle der: “Şu kızın hâline şaşıyorum. Okuduğu öğrendiği şeyler âdeta pek mahdut olduğu hâlde zihnini o kadar âli mebâhise kadar vardırabiliyor ki insana adeta ürkeklik geliyor. Erkek olmalıymış da muntazam tahsil görmeliymiş. Hakikaten bir dahiye-i uzmâ kesilir idi.” (GEZER,2018) 

    İşte bu yüzden edebiyat sadece güzel söz söyleme sanatı değildir. Öyle bir etkisi vardır ki yüzyıllar sonra Fatma Aliye Hanımla bir romanda karşılaşır; 2021’de kadın olmanın, eşit olmanın, edebiyat yapmanın mücadelesini verdiğinizi konuşursunuz. Ahmet Mithat’ın onun için söyledikleri bu yüzyılda hâlâ yorar bizi: Erkek olsaymış. 

Ne mutlu bu toprakların güçlü kadınlarına! Tüm kadınlara sevgilerimle…


KAYNAKÇA
ÖZKAN,Nevzat : “İlk Kadın Romancımız Fatma Aliye’nin Yetiştiği
Sosyal ve Kültürel Ortam”. Söylem Filoloji Dergisi. 2017; 2(2): 180-192 
GEZER, Gülnaz: “OSMANLI’DA KADININ UYANIŞI: FATMA ALİYE HANIM” Cedrus VI (2018) 597-612
 

Namaz Vakti 19 Nisan 2021
İmsak 04:37
Güneş 06:08
Öğle 13:02
İkindi 16:46
Akşam 19:47
Yatsı 21:11
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 33 71
2. Fenerbahçe 34 69
3. Galatasaray 33 65
4. Trabzonspor 34 59
5. Alanyaspor 34 52
6. Gaziantep FK 33 51
7. Hatayspor 33 50
8. Sivasspor 33 50
9. Karagümrük 33 49
10. Göztepe 34 46
11. Antalyaspor 34 42
12. Konyaspor 33 41
13. Rizespor 33 39
14. Malatyaspor 33 37
15. Ankaragücü 33 37
16. Kasımpaşa 34 37
17. Kayserispor 33 34
18. Başakşehir 33 33
19. Erzurumspor 34 31
20. Gençlerbirliği 33 31
21. Denizlispor 33 26
Takımlar O P
1. Giresunspor 31 63
2. Adana Demirspor 31 61
3. Samsunspor 30 58
4. Altay 31 57
5. İstanbulspor 31 57
6. Altınordu 31 53
7. Ankara Keçiörengücü 31 49
8. Ümraniye 31 47
9. Tuzlaspor 31 47
10. Bursaspor 30 43
11. Bandırmaspor 31 39
12. Boluspor 31 38
13. Balıkesirspor 31 35
14. Adanaspor 31 34
15. Menemenspor 31 31
16. Akhisar Bld.Spor 31 26
17. Ankaraspor 31 23
18. Eskişehirspor 31 8
Takımlar O P
1. Man City 32 74
2. M. United 32 66
3. Leicester City 31 56
4. West Ham 32 55
5. Chelsea 31 54
6. Liverpool 31 52
7. Tottenham 32 50
8. Everton 31 49
9. Arsenal 32 46
10. Leeds United 31 45
11. Aston Villa 30 44
12. Wolverhampton 32 41
13. Crystal Palace 31 38
14. Southampton 31 36
15. Newcastle 32 35
16. Brighton 31 33
17. Burnley 32 33
18. Fulham 33 27
19. West Bromwich 31 24
20. Sheffield United 32 14
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 31 70
2. Real Madrid 31 67
3. Barcelona 30 65
4. Sevilla 31 64
5. Villarreal 31 49
6. Real Betis 31 48
7. Real Sociedad 31 47
8. Granada 30 39
9. Levante 31 38
10. Celta de Vigo 31 38
11. Athletic Bilbao 30 37
12. Osasuna 31 37
13. Cádiz 31 36
14. Valencia 31 35
15. Getafe 31 31
16. Deportivo Alaves 31 27
17. Huesca 31 27
18. Real Valladolid 30 27
19. Elche 31 26
20. Eibar 31 23